Clairaudience, 2025
Duvara monte edilmiş kalıp üfleme cam
9 x 9 x 11 cm

Çocukluktan aşina olunan duvarın arkasını dinleme eyleminin ağzı duvara dayanan bardakta bıraktığı el ve kulak izlerini öne çıkaran performatif yerleştirme, “derin dinleme” söylemini bedenselleştiriyor. Bardağa dayalı kulağın ve onu tutan elin izinin yakalanması, farklı kalıp alma süreçleri ve sıcak cam üfleme tekniği ile gerçekleşti. Araştırma aşamasında, sıcak cam atölyesinde ilk kez karşılaştığım bal kıvamında, kor halindeki cam ve ani sıcaklığın getirdiği korku hissiyle karışık anda olmanın hazzı, fikrin oluşmasını tetikleyen etmenlerdendi.

“Merdiven Bir Dairedir” sergisinden görünüm, Pg Art Gallery, İstanbul, 2025

Kendim İçin Bir Cenaze Töreni, 2023
Performans, fotoğraf dokümantasyonu, dönüştürülmüş bitkiler

İlk olarak, 1900′lerin başında popüler olan ektoplazmik seansların fotografik belgelerine dayanan bir “remake” performans gerçekleştirdim ve burada “kendiliğimin ektoplazmik çıktısı” olan chroma-key kostümümün yeşil eldivenini kullandım. Daha sonra aynı eldiveni çeşitli bitkiler, su ve yeşil gıda boyasından oluşan özel bir karışımla doldurdum ve buzlukta donmaya bıraktım. Bu şekilde kalıplanan buz el, eldivenden çıkarıldı ve erimeye bırakıldı. Süreç fotoğraflarla belgelendi ve kalan katı bitki parçaları bir sonraki aşama olan Kül Ritüeli için saklandı. Ritüelde, “kendiliğimden” geriye kalan kurumuş bitkilerin bir kısmını Galata Köprüsü’nden Haliç’e döktüm, geri kalanı ise çay olarak demleneceği sunum performansımın izleyicilerine ikram edilmek üzere saklandı. Performans ve belgelemeyi, yaşam ve ölümü, önce ve sonrayı, beden ve zihni, birey ve toplumu, organizma ve çevresini, ben ve ötekini daha geniş ve dinamik bir çerçevede düşünmenin olanaklarını araştıran performatif bir eylem olarak bu geçiş ritüeli, hayatın belirli dönemeçlerinde tekrarlanmak üzere tasarlandı.

Günlük dilden uzak, soyut kavramlarla dolu, ancak günlük hayatımızı en sert şekilde etkileyen hukuk metinleriyle samimi olmanın imkanlarını araştırıyoruz. Ses, ritm ve hareketi kullanarak hukuk dilini bedenselleştirmeyi araştırdığımız egzersizler yapıyoruz. Sürekli değişen Orman Kanunu’nu, rap müziğin sağladığı ritm ve hareketle, anlık duyumların rehberliğinde, sürekli söyleyerek, karıştırarak, katıştırarak, baştan yazarak, tekrar sahnelerken, soruyoruz: “Evrensel”, “kamusal”, “ilişkisel” gibi kavramlar nasıl bedenlenir? Hukuk dili, evet ile hayır arasında, şimdi, şu anda olmakta olanla nasıl ilişkilenir? Dilin ikiliklerinin ötesinde, farklı tonların varlığını tanıyarak duyumlarımızın keskinleşmesi hayatımızı zenginleştirir, bizi özgürleştirir mi? “Biz” dediğimiz muğlak yapı, resmiyetini kazanırken canlılığını nasıl sürdürür? İyisi mi şimdi bir orman havası alalım; kulakları açalım, ritme kaptıralım:

hakhakhakhak / bolbol arazi! / hey sen, ho! / mevzuatıbaştan / yer yer uzanaraktan / uza buralardan / başbaşabaştan yazalım, yo!

Fotoğraflar: Nazlı Erdemirel

Mavi Mutluluk Kuşu, 2020

Performans / İki video ve bir fotoğraftan oluşan yerleştirme

“İstanbul’daki metro istasyonlarından, yeraltından çıkmaksızın giriş yapılabilen çeşitli alışveriş merkezlerinde gerçekleştirdiğim performanslarda, süs havuzlarının kenarında, mavi kostümümle lotus pozisyonunda oturup meditasyon yapıyorum. Yüzüm dahil tüm bedenimi saran mavi kostüm (normalde film endüstrisinde kullanılan, giyen kişiyi aynı renk bir arka plan ile kaynaştırıp görünmezlik efekti sağlayan “chroma key suit”) sayesinde hem anonim kalabiliyor, hem de kolayca farkediliyorum; alışveriş yapan, yemek yiyen, vitrinlere bakarak dolaşan kalabalığın arasında sessiz ve hareketsiz kalarak, akışı kesintiye uğratmak amacım; ya da başka başka akışların varlığına dikkat çekmek. Meditasyonum zaman zaman güvenlik görevlileri tarafından engellense de, yemyeşil palmiyeler, şırıl şırıl şelalelerle, esasen alışveriş arasında dinlenme alanı işlevi gören bu yapay doğanın içinde, kendi zihnimin doğasını gözlemliyorum; mavi kostümümle ortamdan yalıtılmış vaziyette, görüşüm ve nefesim kısıtlı halde, bakışa açık, insan formunda seyirlik bir boşluğa, ‘alışveriş merkezi’nin içinden ‘alışveriş’i çıkarınca ne kalıyorsa geriye, işte onunla başbaşa kalabileceğiniz bir alana dönüştürüyorum kendimi.” Şafak Çatalbaş

Video karesi

Yerleştirme görüntüsü: “Yukarıda sis, aşağıda toz bulutu” sergisi, 2020, DEPO, İstanbul
Fotoğraf: Kayhan Kaygusuz

Sabah Koşusu, 2019
Performans videosu
(video karesi)

“Kaynakları fütursuzca tüketirken yaşamayı aynı şevkle sürdürmek, çelişkili değil mi?

Sisifos’un sonsuz döngüsündeki absürt durum, hayatın kendisi mi?

Zeus da ortalarda görünmediğine göre, kim lanetledi bizi?

Her defasında tekrar başlıyorsak, ne kadar yalnız olabiliriz ki?

Buraya kadar beraber gelmedik mi – bitki, mantar, hayvan, bakteri?

Bu hayat, kendi seçimimiz mi?

Ne zaman değişir peki?

Algılarımız, bedenimizin ve hareketimizin dışına taştığında mı? Belki.

Yeni bir hayatın tahayyülü, ezelden beri uçsuz bucaksız ve mavi.

Biraz da Mevlana’nın dediği gibi: ‘senin kabın az su alıyorsa, deryanın günahı ne?’

Kabımızı genişletmek içinse, devamlı koşmaktan başka yol yok sanki:

her birimize düşen iki metrekarelik yeşillikte,

her sabah, ölü ya da diri,

bazen küçük adımlarla, bazen de iri.”

Şafak Çatalbaş

Şafak Çatalbaş, Sabah Koşusu, 2019
Performans videosu / Tek kanallı video, renkli, sesli, 6’53’’, devamlı döngü
(videodan kesit)
Drone çekimi: Abdullah Kırbaş

Üzerimde vücudumun tamamını saran mavi chroma-key kostümümle sabah koşusuna çıktım. Koşu alanım iki metrekare ile sınırlıydı; yani İstanbul’da yaşayanların her birine düşen yeşil alan miktarı. Alıcı kuş gibi başımın üzerinde dönüp duran bir drone, sabah koşumu videoya kaydetmekteydi. Sonrasında, bu dokümantasyon videosuna eklediğim chroma-key efektiyle, vücudumun kapladığı alanın içinden bulutların geçmesini sağladım. Sürekli bir vızıltı sesi görüntüye eşlik ediyor.

“Intergalaktik” sergisi, 2019, Anna Laudel Galeri, İstanbul. Fotoğraf: Kayhan Kaygusuz

Şafak Çatalbaş, yoga ve meditasyon pratikleriyle ilgilendiği çalışması “Anlık Aydınlanmalar” (2019) ile sergiye katılıyor. Bir yandan duvar metniyle yogayı tanıtım diliyle bir araya getirdiği kısa devreler yaratan sanatçı, hareketsizlik, durma, süzülme gibi atıl görünen eylemlerin enerjini koruyarak hayatta kalmaya dair potansiyellerine işaret ediyor. Hızlı akışa sürekli tepkisel cevaplar vermenin, bir tür güvensizlik ve panik hissini beslediği fikrini irdeleyen sanatçı, güvende hissetmenin bir yolu olarak yavaşlamayı ve ‘süzülmeyi’ öneriyor.

Post Truth Spa Center – seance02

Performans (Şafak Çatalbaş, 2019, “Kuşla Göz Arasında” / “In the Blink of A Bird”, Sis Kolektifi sergisi kapsamında, nGbK, Berlin)

Bu performansta Şafak Çatalbaş “Portal Açıcı” rolünü üstlenerek katılımcıları bir geçiş ritüeline davet ediyor ve farkındalık metodlarıyla post-truth dönemin “new age” ifadelerini kullanarak onlara rehberlik ediyor. “Bürokratik Başvuru Endişesi Terapi Acentası” danışmanlık hizmetlerinin son bölümü olan “Portal”dan geçerek hayatlarının yeni bir dönemine başlamaya hazırlanan katılımcılar, bu bölüme gelene dek (her biri kolektifin üyelerince icra edilen) bir dizi sözde-danışmanlık hizmeti almış oluyorlar.

Click here to view the embedded video.

Click here to view the embedded video.

Kazılarla içi dışına çıkmış İstanbul’un merkezinde bir gün ansızın beliren ve galerinin dolambaçlı merdivenlerine yerleşen Abdestbozan, belden yukarısı kadın görünümünde, belden aşağısı dev bir tenya-tanrıçadır. Upuzun, manyetik banttan saçlarını savurarak aramızda dolaşan bu yaratık durmaksızın konuşur ve adeta bir mit üretme makinası gibi çalışır. Abdestbozan, içimizdeki yeraltı kahini, şehrin bağırsaklarından fal tutan gezgin bir haruspex’tir. Bu performans Şafak Çatalbaş tarafından, İstanbul’un merkezinde yer alan, daima yoğun ve tarihi İstiklal Caddesi’nde gerçekleştirilmiştir. Performansın gerçekleştiği yıl olan 2017’de cadde hiç bitmeyen bir inşaat halindeydi.

Click here to view the embedded video.

Post- Truth Spa Center gerçeklik algımızın tepetaklak olduğu günümüzde haber almakla ilişkimizi tekrar gözden geçirmemiz için farazi bir rahatlama alanı sunar. Dolaşıma girmesi için haberin gerçekliğinden ziyade duyumlara hitap etmesinin önemli olduğu günümüz ortamında ‘siz nasıl hissediyorsanız öyle olsun’ sloganıyla kolektif akıldışılığın nasıl da fiziksel dünyamızı kurduğuna dikkat çeker ve gönüllü olduğumuz ölçüde bunun bir parçası oluşumuzla bizi yüzleştirir.

Performans sonrası, “Post-Truth Spa Center”

Post-Truth Spa Center bağımsız bir alan olarak “Kuşla Göz Arasında” sergisinin ikinci katında yer alıyordu. Birbirleriyle ve “post-truth” konseptiyle diyalog kuran farklı çalışmaları sunan performatif bir yerleştirme olarak işleyen bu alanda Şafak Çatalbaş bir performans gerçekleştirdi.

Click here to view the embedded video.

Omni-antenna ile Hissi Haberler Saati performansında Şafak Çatalbaş, herkesin görebileceği şekilde duvara yansıtılan canlı Twitter haber akışındaki haberleri anında kurgusallaştırarak mekandaki izleyicilere sunuyordu. Haber spikerlerinin sunum dilini taklit ederek haber akışını kendi bilinç akışıyla senkronize eden sanatçı, zihninin ritmini takip ederek bu tanıdık resmi dilin içini anlık duyumlarının tetiklediği absürt içerikle dolduruyordu. Bu esnada izleyicilerden biri tarafından “omni-antenna” ile kafasına masaj yapılmaktaydı.

Düş Duşu, 2017
Ses enstalasyonu / Dört adet içine hoparlör yerleştirilmiş duş başlığı, duş spiralleri, kablolar, mp3 çalarlar

Rüya arşivimden seslendirdiğim pasajlar, duş başlıklarından “Post-Truth Spa Center” ziyaretçilerinin kulaklarına akar. Spa merkezinde dört adet “düş başlığı” mevcuttur; aynı anda tek kişi, iki kişi, üç ya da dört kişilik gruplar halinde “düş duşu” alma imkanı sunulmaktadır.

“Kuşla Göz Arasında” sergisi açılışından görünüm – “Post-Truth Spa Center” / Trailer izlemek için tıklayınız.

Düş Duşu, 2017 / Post-Truth Spa Center / “Kuşla Göz Arasında” sergisinden görünüm / DEPO, İstanbul

Click here to view the embedded video.

“Kör Kavunun Rüyası”, performans, 20-23 Nisan 2017, SALT Galata

“Kör Kavunun Rüyası”, SALT Galata’da 20-23 Nisan 2017 tarihleri arasında gerçekleşen (Elif Süsler, Didem Erk, Aslı Narin ile ortaklaşa) performatif sergi “Blow Up: Kavunu Gördüm” çerçevesinde dört gün süren bir performanstır.

Performanstan / 2. Gün

“Evcilleştirilen tohumların en eskilerinden olan kavun, kadim bir kaydedici gibi işliyor: O, binyıllardır insanlarla birlikte, tüm sesleri, konuşmaları, düşünceleri toplayan bir bellek. Şehirde kavunla birlikte dolaşıyorum, kavunu şehrin değişik yerlerine bırakıp kaçıyorum. Bu eylemimi gerçekleştirirken sokakta kulak misafiri olduğum konuşmaları, ‘fısıltıları’ topluyorum ve içeriye taşıyıp süreç boyunca dönüştürüyorum: Dışarda not ettiğim parçalar halindeki diyalogları mekanda daktilo ediyor, gün içinde belirli aralıklarla yerdeki kavun çemberinin ortasında oturarak sessiz meditasyon, ardından konuşma seansları yapıyorum. Her bir konuşma seansı bu sokak fısıltılarının etrafında örülüyor. Performans tüm sergi boyunca, dört gün sürüyor. Bu esnada şehirdeki performansımın fotoğraflarından oluşan bir seri sürekli olarak slayt makinasından mekana yansıtılıyor.” Şafak Çatalbaş

“Kör Kavunun Rüyası”, performans dokümantasyon videosu, 2017

PUURRAPP, performans, “To Seminar”, BAK – basis voor actuele kunst, Utrecht, 2017

PUURRAPP – “Purifying Unifying Urban Rappers’ Raw Appeal” kolektif hareket alanı “Co-action Device: I Rather Laugh” içinde yer alan deneysel ve performatif bir sanatsal araştırma projesidir. Temsilin ötesinde bir alan yaratmak için duyumlara odaklanarak beden ve dilin içindeki anlatı potansiyellerini araştırır. Karmaşık hukuk metinleriyle samimi olma teşebbüsü bu metodun kalbidir. Bu süreçte gerçekleştirdiğimiz workshop boyunca hukuk metinlerinin soyutluğu ve gündelik hayatın somutluğu arasındaki boşlukta hareket ettik. Çalışma alanımız mahkeme proplarıyla tasarlanmış sahnenin kendisiydi. MaHKU öğrencileri katılımcılarla beden ve yüz ifadeleri ekseninde metinlerle çalışırken rap’in bize sağladığı ritm duygusuyla ‘şimdi ve burada’ oluşumuza odaklandık, kişisel hatıralarımız duyumlarımızı tetikledi ve kolektif olana buradan dokunduk; gerçek mahkeme vakalarıyla ilişkilenerek rap şarkıları yazdık. Duyumlarımız aracılığıyla hukuk metinleriyle haşır neşir olduk ve sokağın diliyle tekrar buluştuk. Sürecin sonunda dokuz ülkenin anayasa metinlerinden seçtiğimiz maddeleri kullanarak çok dilli bir rap performansı gerçekleştirdik – mottomuz “anayasayı rap’le!” ya da “kanunu pençele!”.

sahneni al / kanunlarını koy / kanun sensin / sesini bul / kanun-beden / kanunu pençele! / çık bedeninden / kıpırda yayda / taze kanunla dilini salla / kanun-beden / kanunu pençele! / şipşak kanun / habire pençe! / kanun-beden / kanunu pençele! / kanun-beden / kanunu pençele!

Wu Yingyi, Marlene Redtenbacher, Dinos Milonas – PUURRAPP atölye katılımcıları / MaHKU öğrencileri

“Attention Please”, şarkı sözleri, Dinos Milonas – PUURRAPP atölye katılımcısı / MaHKU öğrencisi

Atölye sürecinden

Kino-Palavra, 2016, performatif yerleştirme.
Performatif sergiden görünüm; “Üç Ayaklı Masa: Bir Organizma“, REM Art Space, Çukurcuma, İstanbul, 11-19 Mart 2016.

Sergi süresince mekanda hazır bulunarak, rüya günlüğümden güncel kayıtlarla sokaktan topladığım diyalogları birbirine örerek her gün yeni bir senaryo yazdım ve sergi ziyaretçilerini oyuncu seçmelerine davet ettim. Her gün değişen “şipşak” senaryolarla oyuncu seçmeleri sürüp giderken, günbegün birbirine eklenerek büyüyen oyuncu seçmeleri arşivinin görüntüleri duvara projekte ediliyordu.

Not defteri, daktilo, şipşak senaryolar, “Rüya Radyosu”

Click here to view the embedded video.

Kino-Palavra / Oyuncu seçmeleri / 2. gün

Resmi Rüya Günlüğü, 2014
Özel yapım defter

Resmi Gazete’nin 2014-2010 yılları arasındaki muhtelif sayıları ile, aynı zaman dilimi içinde tutmuş olduğum rüya günlüklerimden oluşan bir defter hazırladım. Bu iki ayrı gündelik malzemeyi bir tür paralel kurgu içinde, rüyanın kendine özgü dilini andıran atlamalı ve boşluklu bir akışta yanyana getirdim. Rüya günlüğümde belirli bir tarih aralığında yazılmış bir rüyanın içinden anahtar kelimeler belirleyip, resmi gazetenin web sitesinde arattım. Çok sayıda sonuç çıktı. Kelime ekledikçe sonuçların sayısı azaldı. Tek bir sonuç çıkıncaya kadar kelime ekleyerek aramaya devam ettim ve günlüğümde buna en yakın tarihli rüyayı seçtim. Bu süreci her seferinde yineledim; ortak anahtar kelimeler aracılığıyla, 10 rüya ve 10 resmi gazete sayısı, 4 yıllık bir zaman diliminde geriye doğru gidilerek paralel kurguyla örüldü.

Kişisel ve kamusal olanı günce pratiğinde buluşturarak, her iki alanda karanlıkta kalanların aktive olarak kendini açığa çıkarabileceği yeni bir alan açmak mümkün olabilir mi? Günlük tutmak, belirli tarihlerde olanların kaydını tutmak ve paylaşmak, akıl dışı – akılcı dünyalarda, tuhaf – tanıdık bir pratik olarak inandırıcılığını an be an güncelleyebilir mi?

Duvardaki metin iki ayrı romandan (Siddhartha, Hermann Hesse ve Slaughterhouse Five, Kurt Vonnegut) alıntılarla oluşturulmuş bir anlatıdır.
Duvardaki metnin tamamı için tıklayın

1- “Schlachthof-fünf”, video, 18″
2- “Citizen Cosmos Om Competition”, performans dokümantasyonu, video, 3’39″

“Cosmic Echolalia”, yerleştirme, detay, Ostrale’014, Dresden, 2014

“Cosmic Echolalia”, yerleştirme, Ostrale’014, Dresden, 2014

Click here to view the embedded video.